یونجه دامی از انواع مواد غذایی خشک دام محسوب میشود که حدود 60 درصد آنرا شامل میگردد. همانطور که میدانید مواد غذایی مفید و غنی، تاثیر بسزایی در رشد و سلامت دام دارد. یونجه از گیاهان قابل هضم برای گوسفندان محسوب میشود که دارای مواد مغذی بسیار با ارزشی دارد. بر این اساس در جهان تقریباً 33 میلیون هکتار از این ماده خشک کشت خواهد شد. بهترین نوع یونجه در ایران در استان همدان کشت میشود که به طور متوسط سالانه 39554 هکتار در این شهر کشت و برداشت خواهد شد.
یونجه دامی چیست؟
یکی از انواع گیاهان مناسب و بسیار باارزش، یونجه بهحساب میآید. یونجه دامی یک نوع خوراک، علوفه باکیفیت و مرغوب برای تغذیه دام ها بوده که در دسته مواد غذایی خشک قرار میگیرد. بهطورکلی بهصورت تقریبی حدود 50 درصد از پروتئین یونجه در داخل برگ های این این گیاه قرار دارد. البته یونجه تر نیز وجود دارد میتوان از آن برای تغذیه دام استفاده نمود.
باتوجه به آنکه هضم یونجه برای گوسفندان ساده است، این حیوانات با مصرف آن دچار مشکل نمیشوند. اغلب دامداران برای پرواربندی، افزایش میزان شیر و وزن گوسفندان و سایر دام های خود از این نوع علوفه استفاده میکنند. البته داشتن برنامه غذایی اصولی و مرتب از اهمیت زیادی برخوردار است. شما باید به موقع یونجه و سایر علوفه ها را در برنامه غذایی آنها قرار دهید.
یونجه دارای انواع متفاوتی است که شامل یونجه بمی، همدانی، بغدادی و یزدی میشود. انتخاب هر کدام از انواع یونجه ارتباط مستقیمی با انواع دام دارد. برای مثال برای دام های شیرده نظیر گوسفند و گاو باید یونجه بعد از 28 روز برداشت شود. همچنین برای دام های پرواری کیفیت یونجه اهمیت چندانی ندارد.
عوامل تاثیر گذار بر ارزش و ترکیب یونجه
طرز تهیه علوفه خشک: یونجه پُربرگی که همچنان دارای رنگ سبزی میباشد، باران نخورده و کپک نزده است، تا حدودی دارای ارزش غذایی محفوظی میباشد. همانطور که گفته شد پروتئین موجود در برگ یونجه از ساقه آن بیشتر است. بر این اساس هرچه برگ ها بیشتر از طریق عملیات از بین رفته و ریخته باشند، ارزش یونجه کاسته میشود.
دفعات درو: بر اساس اقلیم و شرایط آب و هوایی ارزش نسبی دفعات دروهای مختلف یونجه دامی، متفاوت است. معمولاً در برخی از نواحی، درو اول بهصورت زبر و کم برگتر از چین های بعدی است. در این صورت ارزش آنها کاهش مییابد.
مزایا یونجه دامی برای تغذیه
یونجه دامی به دلیل مواد مغذی و ویتامین های غنیی که دارد از قدیم یکی از مواد غذایی اصلی انواع دام ها محسوب میشده است. به طوری که بیش از 60 درصد مواد علوفهای دامها را شامل میشود. این گیاه حاوی ویتامین های A، C، E، K و همچنین آمیلاز بوده که باعث شده هضم آن برای دام ها بسیار راحتتر باشد. علاوه بر آن یونجه غنی از پروتئین و آهن است. از جمله ترکیبات ارزشمند و مهم در یونجه شامل موارد زیر است:
- لیزین، آرژنین، هیستیدین، آدنین، فنیل آلانین، آسپاراژین و سیستین جزء آمینواسیدهای مهم در یونجه محسوب میشوند.
- یونجه دارای اسید فسفریک است.
- منیزیم، آهن و مقدار جزئی ارسنیک و سیلیس در یونجه موجب میشود که از لحاظ مواد غذایی قوی باشد. در این صورت برای انسان و حیوانات خوراکی مناسب بهشمار میرود.
- در یونجه مقدار قابلتوجهی ویتامین B، A، D، K، C، E، مواد معدنی، پتاسیم، کلسیم، فسفر و منیزیم وجود دارد.
ملاک های تشخیص یونجه مرغوب
همانطور که گفته شد نوع و زمان برداشت یونجه دامی تأثیر مستقیمی در کیفیت و ارزش غذایی آن میگذارد. برای شناسایی یونجه با کیفیت دقت داشته باشید که یونجه باید کاملاً خشک، خالص و بدون هیچگونه علف هرز باشد. همچنین این گیاه باید سالم، بهداشتی و بدون هیچگونه کپکزدگی باشد. براساس تحقیقات و بررسی های صورت گرفته، یونجه بهشکل تر و یا خشک مزایایی را برای استفاده در خوراک دام ایجاد نمیکند.
همچنین باتوجه به اطلاعات دیگر، مصرف یونجه تر موجب تولید شیر بیشتر در بین دامها میشود. در مصرف یونجه تر باید این نکته را در نظر داشته باشید که انبارکردن آن با رطوبت زیاد مشکلات و خطراتی را از جمله کپک زدن، بههمراه دارد. رطوبت یونجه بدون استفاده از مواد نگهدارنده نباید بیش از 15 درصد باشد.
تشخیص خشک بودن یونجه دامی
همانطور که گفته شد میزان رطوبت یونجه دامی در کیفیت آن بسیار اهمیت دارد. به طور کلی میتوان رطوبت این گیاه راه از طریق دو روش ارزیابی کرد که شامل شیوه های تجربی و بهکارگیری رطوبت سنج هستند. در روش تجربی، تولیدکنندگان یونجه قبل از بسته بندی این گیاه برای عرضه، آنرا لمس میکنند. اگر یونجه ترد و شکننده باشد، زمان مناسب برای بستهبندی مهیا شده است. البته اگر ساقه ها خیلی خشک باشند، بستهبندی با مشکلاتی مواجه میشود که باید زمان آن را به ابتدای روز یا غروب موکول کرد تا برگ ها مقداری رطوبت جذب کنند.
دامداران و یا به طور کلی خریدارانی که قصد تهیه یونجه را دارند، این نوع علوفه را بهصورت بستهبندی مشاهده میکنند. بهمنظور اطمینان از خشک بودن داخل بسته ها باید دست خود را به درون پرس ها وارد کنید، اگر احساس خنکی داشتید، یونجه سالم و خشک است. همچنین در صورت احساس گرما، به احتمال زیاد یونجه دچار کپک زدگی شده است.
رطوبتسنج این قابلیت را دارد بهصورت دقیق میزان رطوبت یونجه دامی را محاسبه کند. در این روش باید از نواحی مختلف انبار، نمونه های متعددی را برای تست رطوبت برگزید. استفاده از نگهدارنده ها و تراکم بسته ها میتواند رطوبتسنج را با خطا روبهرو نماید.